Hoe slecht mogen asielprocedures in andere EU-landen zijn, voordat Nederland de juridische samenwerking opzegt? De rechtbank Zwolle doet Athene in de ban.
De zaak. Een Somalische vrouw wil in Nederland asiel aanvragen. En niet in Griekenland, hoewel ze daar eerst aan land kwam. Nederland wijst haar om die reden hier af. Volgens de Dublin-verordening is het EU-land waar de vreemdeling als eerst binnenkomt verantwoordelijk voor asielaanvragen. Maar de Somalische vrouw is daar destijds opgesloten en ernstig mishandeld. Zij zegt dat de Griekse asielprocedure zo slecht is dat verwijzing naar Athene door Nederland neerkomt op uitwijzing naar Somalië. En daarmee op ‘refoulement’: volkenrechtelijk verboden terugzending naar een land waar de vluchteling vervolgd wordt.
Waarom is dit interessant?
Omdat de Somalische van de rechtbank Zwolle gelijk krijgt. De Raad van State, als hoogste rechter, staat straks voor de keuze. Of staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) volgen die door wil gaan met uitzetten naar Griekenland. En de misstanden daar dus voor lief nemen. Of de sterk groeiende internationale kritiek op Athene honoreren en daarmee tegelijk het precaire evenwicht in de Europese asielsamenwerking in gevaar brengen. Lidstaten willen immers voorkomen dat asielzoekers in Europa gaan ‘winkelen’.
Op de achtergrond speelt de onmin tussen bestuursrechters in de vreemdelingensector. De rechtbanken voelen zich niet serieus genomen door de Raad van State, die van volgzaamheid wordt verdacht. Deze (lagere) rechters gooien er in deze zaak een paar A4′tjes met motivering en uitleg tegenaan om duidelijk te maken waarom ‘Athene’ zich misdraagt. En nu hopen ze dat de Raad van State hen niet zal afschepen met de gebruikelijke anderhalve alinea. Meestal luidt die kortweg dat ze van een ‘onjuiste rechtsopvatting’ blijk gaven. De rechtbank accepteert als bewijs een hele lijst met buitenlandse rapporten en artikelen. De Raad van State is meestal tevreden met informatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Om welke ‘misstanden’ gaat het?
De rechtbank stelt op basis van het buitenlandse materiaal vast dat er geen eerlijke of geloofwaardige asielprocedure is voor de Somalische als ze wordt teruggestuurd. De wachttijden zijn enorm, intussen vervallen de wettelijke termijnen, feitelijk wordt iedereen ongemotiveerd geweigerd, de accommodaties zijn overvol, van opvang, verzorging of toegang tot arbeid is geen sprake, in heel Griekenland zijn maar elf beslisambtenaren werkzaam. De kritiek houdt niet op. Terugverwijzen van de Somalische komt neer op schending van haar mensenrechten. Behalve de ‘Dublin-gevallen’ staan ook gewone asielzoekers in Griekenland er juridisch slecht voor, constateren de rechters.
Wat zijn juridisch de consequenties?
De rechtbank vindt dat Nederland er niet op mag vertrouwen dat Griekenland zijn volkenrechtelijke verplichtingen jegens de vrouw zal nakomen. Het ‘interstatelijk vertrouwensbeginsel’ staat hier op de tocht. De verklaringen van de Somalische zijn bovendien geloofwaardig en passen in het beeld dat uit de schriftelijke bronnen naar voren komt.
En: de opvatting van de Staat dat de vreemdeling zelf moet bewijzen dat een andere lidstaat z’n verplichtingen niet nakomt is „te eng”. Als een vreemdeling goed weet te onderbouwen wat er in zo’n ander land aan de hand is en daar bovendien allerlei ‘algemene stukken’ bij weet te vinden dan „ontstaat er een omslagpunt in de bewijslast”. De rechter vindt dat in dat geval de Immigratie- en Naturalisatiedienst gemotiveerd die informatie moet weerleggen. Dat is niet gebeurd. Ook heeft de Staat niet betwist wat de vrouw in Griekenland is overkomen. Er zijn derhalve „voldoende substantiële gronden om aan te nemen dat zij bij overdracht aan Griekenland een risico loopt op ‘refoulement’. Besluit vernietigd.
Lees de uitspraak hier.
Er kan ook worden gereageerd op Recht en Bestuur. Reacties verschijnen op beide sites.
Bron afbeelding: maha-online
{ 9 reacties }
{ 9 reacties… lees hieronder of reageer }
Een asielzoeker kan op het grondgebied van de Europese Unie maar één keer asiel vragen. Alle 27 EU-landen passen dezelfde regels toe bij de beoordeling van het asielverzoek. Dus maakt het niet uit of Bulgarije of Finland beslist, net zo min als het uitmaakt of iemand in Vaals of in Beerta asiel vraagt. Althans, dat is de theorie.
De Griekse asielprocedure is een farce. Volgens gedegen rapporten van mensenrechtenorganisaties sleept de Griekse kustwacht (in strijd met internationaal en Europees recht) bootjes vanuit Griekse wateren terug naar Turkse wateren, en steekt ze daar lek zodat het bootje niet terug komt. Volgens de Raad van Europa zijn de detentieomstandigheden van vreemdelingen in Griekenland dusdanig dat het Europese Antifolterverdrag wordt geschonden. In goede jaren verleent Griekenland asiel aan 2% van alle asielzoekers, terwijl de percentages in andere EU-landen variëren van 20 tot 50%. Als een Griekse rechter een asielzoeker al eens in het gelijk stelt, voert het bestuur die uitspraak gewoon niet uit. UNHCR heeft herhaaldelijk een dringend beroep op de andere EU-landen gedaan om geen asielzoekers terug te sturen naar Griekenland, omdat ze daar geen toegang hebben tot een asielprocedure. De Europese Commissie heeft dit voorjaar een procedure tegen Griekenland aangespannen bij het Hof van Justitie van de EG, omdat het voor asielzoekers die door andere EU-landen worden teruggestuurd in de praktijk onmogelijk is om “doeltreffende toegang” tot een asielprocedure te verzekeren.
Vraag: is de Griekse asielprocedure betrouwbaar genoeg? Maakt het inderdaad niet uit of een asielverzoek door, bijvoorbeeld, Nederland wordt beoordeeld, of door Griekenland? Kan Nederland asielzoekers die op grond van gedetailleerde Europese regels in de Griekse asielprocedure thuishoren met een gerust hart naar Griekenland verwijderen?
Staatssecretaris Albayrak vindt van wel, omdat haar Griekse collega regelmatig verzekert dat alles in orde is. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vindt het ook. Griekenland is immers partij bij alle relevante verdragen, en steeds oordeelt de Raad dat alle mensenrechteninformatie onvoldoende aannemelijk maakt dat ook deze asielzoeker, over wie deze procedure gaat, last zal hebben van de gebreken van de Griekse asielprocedure. De rechtbank in Zwolle vindt van niet, omdat het vertrouwen dat vereist is voor doorverwijzing van asielzoekers naar Griekenland wordt ondermijnd door alles wat over de Griekse asielprocedure bekend is. In haar uitspraak van 3 juli jl. kan de rechtbank daarbij voor het eerst het standpunt van de Europese Commissie betrekken.
Het is gemakkelijk om het met de Zwolse rechtbank eens te zijn. Ik ben dat ook. De Griekse asielprocedure tart elk rechtsgevoel, en is in strijd met een karrevracht aan fundamentele rechtsregels. Toch valt er nog wel wat tegen de visie van de Zwolse rechtbank in te brengen.
Ten eerste: Griekenland is net als Nederland partij bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Als een asielzoeker wordt teruggestuurd naar Griekenland, en vindt dat er iets schort aan de asielprocedure daar, dan kan vanuit Griekenland een klacht bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg worden ingediend om onrechtmatige verwijdering te voorkomen. Daarom kan de asielzoeker best naar Griekenland terug. Zeker, het zal moeilijk zijn een Griekse advocaat te vinden die bereid en in staat is zo’n klacht in te dienen. Maar moet Nederland een asielverzoek in behandeling nemen omdat de rechtshulp in Griekenland niet zo goed geregeld is als in Nederland?
Ten tweede: in sommige, niet eens zo zeldzame gevallen vertoont de Nederlandse asielprocedure een gebrek dat erg lijkt op het relevante gebrek in de Griekse asielprocedure. Een asielzoeker die op weg naar een nader Europees land strandt, en hier noodgedwongen asiel vraagt, zal verder willen reizen naar het oorspronkelijke reisdoel. In dat geval vertrekt hij of zij “met onbekende bestemming” uit Nederland, en zal de Nederlandse asielprocedure om die reden worden afgesloten. Als het andere Europese land de asielzoeker vervolgens terugstuurt naar Nederland omdat Nederland volgens de Europese regels verantwoordelijk is, kan de asielzoeker hier een nieuw asielverzoek indienen. Maar het gaat dan om een zogenaamde herhaalde aanvraag, die meestal geen inhoudelijke beoordeling door het bestuur zal krijgen, en in ieder geval geen inhoudelijke beoordeling door de rechter. Dan is het dus in de praktijk onmogelijk is om “doeltreffende toegang” tot een asielprocedure te verzekeren – reden voor de Europese Commissie om een procedure tegen Griekenland te starten. Moet Nederland niet eerst dit gebrek in de eigen asielprocedure verhelpen, alvorens een probleem te maken van vergelijkbare problemen in de Griekse asielprocedure?
Thomas Spijkerboer is medewerker van het NJB en hoogleraar migratierecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.
In de titel wordt gesproken over “oneerlijke” asielprocedures. Dat is nog maar de vraag. De situatie wordt zodanig geschetst, dat er maar een conclusie mogelijk is, namelijk dat het er in Griekenland oneerlijk aan toe gaat. What’s new? Rechters in Nederland plegen te denken dat ze de wijsheid in pacht hebben, dagelijks wordt door hen bewezen dat dat niet zo is, maar respect tonen voor het rechtssysteem in andere landen, ook al vinden we dat “wij” moreel en ethisch ver verheven zijn boven die achterlijke Zuid-Europese volkeren. Verder valt op, dat in het geval van criminelen, rechters in Nederland de letter van de wet volgen (objectief), maar in het geval van asielzoekers ineens overgaan op gevoelsmatige (dus subjectieve) overwegingen. Dat maakt het vertrouwen in de rechtsspraak in Nederland steeds verder afkalft.
Boeiende uitspraak van deze Zwolse rechters. Goed en uitgebreid gemotiveerd. Maar gezien de staande jurisprudentie van de Afdeling Rechtspraak van de Raad van State zal al het inhoudelijke werk van advocaat en rechters waarschijnlijk voor niets geweest zijn. Niet de feiten en omstandigheden, maar de afspraken en regels staan centraal bij de Afdeling – die overigens niet bestaat uit onafhankelijke rechters in de oerstaatsrechtelijke zin van het woord; zij mogen dan ook geen toga dragen. En nu ga ik even klinken als een oude verstokte hippie-advocaat uit de seventies: niet de mens, maar het dossier staat centraal bij de Afdeling. Zie ook de klachten van de rechters over de Afdeling als recentelijk in kaart gebracht door Groenendijk c.s.
Het eerste argument dat Spijkerboer geeft voor terugzending (contre coeur ongetwijfeld) snijdt in theorie hout, maar zal in de praktijk, zoals hij ook al voorsichtig aangeeft, niet leiden tot een bevredigende oplossing voor deze individuele asielzoekster. Het traject – naar het EHRM – dat zij zou moeten ingaan heeft een hoge drempel en als zij die drempel al overkomt zal het jaren duren voordat zij een uitspraak krijgt van dit overbelaste orgaan. En in die tussentijd zit zij dus, als ze niet uitgezet is, in dat land waar zo veel mis is met de behandeling van asielzoekers, hetgeen nog zwaarder zal gelden voor afgewezen asielzoekers. Kortom, het is het type argument dat voor een jurist goed klinkt en door de Afdeling ook met instemming begroet zal worden, maar dat voor de ‘betrokkene’ wrang kan uitvallen.
Spijkerboer’s tweede argument is geen argument met relevantie voor deze zaak maar een rechtspolitiek ‘wat je zegt ben je zelf’. Spijkerboer heeft volkomen gelijk, maar dat verhaal staat vanzelfsprekend los van het individuele geval van deze mevrouw. Zij heeft er niks aan dat Nederland de hand in eigen boezem zou steken en daarom toch zou concluderen tot terugzending naar Griekenland omdat ‘het hier nou eenmaal ook niet zo goed gaat met die herhaalde aanvragen’.
Ik zou graag de beschikking (anders kan ik het niet noemen) van de Afdeling willen lezen die volgt in deze zaak. Ik hoop dat daarin staat dat mevrouw hier (voorlopig) mag blijven. Maar als de Afdeling toch onverhoopt zou beschikken tot terugzending naar Griekenland, dan zou ik erg graag zien dat de Afdeling dat besluit motiveert met een motivering die ingaat op de motivering van de – echte – rechters in Zwolle. Ja ik gebruik dat begrip ‘motiveren’ nogal eens in de afgelopen zin. Waarom? Omdat de Afdeling in de afgelopen jaren twee zaken fout heeft gedan: zij heeft in veel te veel gevallen de IND – toch een erkende foutenmachine – gevolgd en die volgzaamheid veel te mager gemotiveerd. Vroeger als je een wiskundeproefwerk moest maken, kreeg je voor de uitkomst van een som maximaal twee punten en voor de uitleg van die uitkomst maximaal acht punten. De Afdeling is de laatste jaren nauwelijks boven de twee punten uitgekomen.
Het is toch goed om te zien dat nadat de wetgevende en uitvoerende macht het zwart wit denken over migranten hebben omgezet in wetten en beleid de rechterlijke macht haar taak toch serieus neemt en een tegenwicht biedt. Als we nu ook eens iets aan de raad van state kunnen doen zou het helemaal geweldig zijn.
De NRC zou een mooi artikel kunnen schrijven over de “legacy” van Verdonk. Doortastende slagen in de lucht die na toetsing een voor een door de mand vallen. Eerst de 14-11 brieven die opieuw getoetst moesten worden, vervolgens de instorting van het inburgeringsstelsel door haar nieuwe wet (gevolg minder mensen die Nederlands leren) en nu binnen een week tijd twee belangrijke rechtzaken verloren. Tel daarbij op het succes van het Generaal Pardon die volgens Verdonk zou oplopen tot wel 200 000 gelegaliseerde illegalen. Nu blijkt het een kleine groep te zijn die met een vergunning het Nederlandse rechtssyteem ontlast door procedures in te trekken. In komkommer tijd toch een mooi diepgravend item…
In de uitspraak staat onmiskenbaar dat de zgn. asielzoekster door Griekenland in eerste instantie werd uitgezet naar haar land van herkomst. Vervolgens is de vraag: liep ze daar dan niet de gerede kans om door het inmiddels) niet meer bestaande overheidsgezag in Somalië te worden gemangeld? Feitelijk niet dus, want ze is teruggekeerd. Tevens blijkt uit het relaas dat ze voldoende middelen had om ook weer terug te keren, maar vervolgens kan het geen kwaad om over de opvang in Griekenland nog even te klagen, zoals uit de zgn. bewijzen van de NGO’s kennelijk moet blijken. Ze had echter best zelf voor haar eigen onderhoud kunnen zorgen, maar waarom zou je. Maar ook meer feitelijk blijkt zij geen risico te hebben gelopen want ze is eenvoudigweg nog een keer teruggekeerd naar Griekenland of zelfs rechtstreeks naar Nederland, met medeneming van voldoende bescheiden om haar verblijf en asielverzoek in Griekenland aan te tonen, want die heeft ze natuurlijk hard nodig. Die bewijzen dienen er alleen maar voor om met een omweg in Nederland een asielverzoek te kunnen doen. Ziehier iemand die over voldoende middelen en juridische kennis beschikt om via Griekenland een asielverzoek in Nederland in behandeling te laten nemen. Feitelijk blijkt ze tijdens een terugkeer in haar land van herkomst geen risico te hebben gelopen. Dan ontvalt toch zeker iedere grond aan een asielverzoek? Immers, in de procedure is alles er op gericht om iemand te beschermen die in het land van herkomst te vrezen heeft voor lijf en leden. Deze verzoekster echter niet, maar ja, de rechtbank wil de Raad van State een lesje leren en over al hetgeen de rechtbank dan niet goed uitkomt wordt kennelijk gezwegen.
Het beroep werd ingediend op 10 oktober 2007, met nadere stukken op 10 maart 2008 enz., waar komt dan die brief van Amnesty van 7 december vandaan? De rechtbank stelt tevens:”dat niet kan worden onderzocht en vastgesteld of zij de in het Vluchtelingenverdrag en het EVRM genoemde risico’s loopt indien zij naar het land van herkomst terugkeert” terwijl uit hetzelfde vonnis blijkt dat zij wel degelijk feitelijk al was teruggekeerd. Hoeveel verder kun je dan nog iets vaststellen, meer feitelijk dan het daadwerkelijke feit dat zij zonder problemen was teruggegeerd in haar land van herkomst is er niet.
Kortom, ik vind dit een flauwekul verhaal, hier laat men een juridisch breekijzer zien om toch verblijf in Nederland mogelijk te maken. Met veel oneigenlijke argumenten.
@ 4 Wim Kaspers
Het feit dat de asielzoekster naar Somalië uitgezet was, betekent niet dat ze daar geen gevaar meer loopt.
Het feit dat zij voldoende geld bijeen wist te sprokkelen om naar Nederland te komen, lijkt mij een aanwijzing dat ze hier niet voor de poen komt.
Dan blijft natuurlijk het feit dat rijke vluchtelingen meer kans hebben om in Nederland te komen, en dat “bevorderen van de internationale rechtsorde” wel eens meer zoden aan de dijk kan zetten. Maar nu dwaal ik af van de oorspronkelijke uitspraak.
@ 1 Thomas Spijkerboor
Ik ben van mening dat als in Griekenland geen adekwate rechtshulp bestaat, de gang naar het Europese Hof voor de Rechten van de Mens uitgesloten moet worden geacht. In dat geval geldt dus nog steeds dat de asielzoekster in Griekenland geen “doeltreffende toegang” tot een asielprocedure verkrijgen kan.
Overigens vind ik…
Ik vind teleurstellend dat een EU-partner als Griekenland zich niet houdt aan Europese verdragen (terwijl het toch al lange tijd lid is?). Diplomatieke druk lijkt mij dus zeker op z’n plaats.
Graag zou ik Griekenland de rekening presenteren voor opvang hier – maar ik dwaal weer af van de oorspronkelijke zaak.
Reactie op Co Stuifbergen.
Wat ik bizar vind is dat Co stelt dat terugkeer naar Somalie en daarna nog weer terugkeer naar Nederland of Griekeland niet zou betekenen dat zij in Somalie geen gevaar zou lopen. Feitelijk heeft zij geen gevaar gelopen want zij is daadwerkelijk teruggekeerd. Een te veronderstellen theoretische mogelijkheid van de eventuele aanwezigheid van een mogelijk gevaar, kan die feitelijkheid niet terzijde schuiven. Daarnaast vind ik het niet te goeder trouw om te stellen dat mijn conclusie nog niet betekent dat zij geen gevaar loopt als daarover in de uitspraak van de rechter en de overige procedure helemaal niets is terug te vinden. Nog nergens is haar zaak inhoudelijk behandeld, toch? Hoezo dan veronderstellen dat zij een gevaar loopt, waar zijn de feiten om dat te veronderstellen. En, waar komt die brief van 7 december vandaan waarnaar wordt verwezen volgens de uitspraak maar die niet bij de nadere stukken werd gevoegd en dus niet mag meedoen aan de procedure. Dit is gewoon selectief reageren. Die brief had moeten zijn ingediend samen met de nadere stukken van deze zaak maar werd niet ingediend. Zieligheid suggereren, zo van: ja, maar ze is ook nog ziek en dan mag je niet uitwijzen! Daarnaast wordt in de uitspraak van de rechter die brief niet genoemd, terecht niet. Deze zaak, hier voor de Nederlandse rechter, ziet alleen op de formele aangelegenheden voortvloeiende uit een nationale (Griekse?) wetsaanpassing vanwege een EEG richtlijn en de wellicht weigerachtige houding van Griekenland m.b.t. een “asielzoekster” die best voor haarzelf kan zorgen blijkens het door haar aangeschafte en gerealiseerde bijna onmogelijke vervoer van Griekeland naar Somalie en v.v. Moet je eens proberen een retourtje Somalie.
Beste Wim Kaspers,
Dat iemands heelhuids vertrokken is, betekent niet dat zij geen gevaar liep: Tenslotte hebben ook enkele joden in Nederland de Tweede Wereldoorlog overleefd.
Verder laat ik graag aan de Nederlandse rechter over om te oordelen of de Somalische vrouw werkelijk gevaar liep.
Ik hoop dat er dan geen twijfels over mijn goede trouw zijn.
@ Co Stuifbergen
Er staat geen ‘twijfel over uw goede trouw’ maar zoals anderen laat u zich mogelijk al te gemakkelijk om de tuin leiden, omdat een hoog percentage asielzoekers liegt; en voor wie ‘sob stories’, ‘ik werd ernstig mishandeld’ , ‘ik zal doodgeschoten worden’, de regel zijn om te proberen asiel te verkrijgen. Reden waarom IND interviews vol zitten met strikvragen.
Dat zij geld had om retour Somalie-Griekenland-Somalie-Griekenland te reizen is niet verwonderlijk (asielzoekers lenen bommen geld) wel haar stommiteit terug te reizen naar Somalie waarmee zij bewees daar niet in gevaar te zijn. Andere Somalische vrouw ‘als ik terugga wordt ik op straat verkracht’ , maar dit risico lopen alle Somalische vrouwen zonder man op straat; en door fundi Koran Islamisten, die hen dwingen te trouwen (BBC). Somalie is een land in chaos en oorlog, maar wat kan niet betekenen dat EU alle Somaliers moet accepteren. Uiteindelijk zijn die slachtoffer van hun eigen landgenoten; en hun Koran is dezelfde als van Islamisten die willen regeren en vrouwen terroriseren. Recentelijk persbericht: ‘Somalische jongeren radicaliseren zorgwekkend’ levensgevaarlijk ten koste van Nederland.
Die vrouwen en hun dochtertjes zijn van top tot teen Islamitisch opgedoekt. Een daarvan weigerde eten in het asielcentrum omdat ‘infidels’, Nederlanders, ‘dit eten aangeraakt hebben’, hoewel ‘halal’ aangekondigd stond ook zij niet kon lezen. Goed begin is het halve werk door Nederlanders ‘onrein’ te verklaren; en niet integreren als ‘haram’.
Waarom vluchten deze vrouwen (en het merendeel moslims) niet naar Islamitisch en welvarend Maleisie, Turkije of de steenrijke M.O. Oliestaten? Omdat zij erop rekenen dat onze belastingen hen van alles voorzien: woning, alle sociale voorzieningen, uitkeringen, eventueel studiekosten, scholing voor kinderen ….vergeet dat maar in Islamitische landen.
Asielcentra in Nederland zijn leefbaar. Wat werkelijk moet gebeuren is de tijd van procederen heftig verkorten. Afgezien dat asielzoekers schepen vol geld kosten die hier 15 jaar en langer verblijven voordat zij uiteindelijk afgewezen kunnen worden, komen velen gestressed aan .Waarna asielzoekers in de nieuwe ‘vlugge procedure’ t/m een half jaar wachten op ja/nee asiel terwijl doelloos rondhangen, steeds meer gestressed worden; en indien dan afgewezen, zelfmoordern gebeuren.