Geweld tegen professionals lijkt als een plaag door onze samenleving te trekken. In de media komt het beeld naar voren van onredelijke mensen, veelal man, die vaak onder invloed van alcohol of drugs ongeremd gewelddadig zijn. Soms is het geweld spontaan. Bij de politie kan het geweld ook onderdeel zijn van een gerichte politieactie tegen een of meer burgers. Een escalerend conflict tussen burgers en politie vormt een verklaring – maar geen rechtvaardiging – voor het geweld. Bij conducteurs, buschauffeurs en ambulancepersoneel valt er helemaal geen verklaring te bedenken. Het lijkt een irrationele mode te zijn waarbij het slechte voorbeeld doet volgen.
Terecht vragen vakbonden en verantwoordelijke bestuurders aandacht voor deze verruwing van de openbare ruimte. De vakbonden wijzen op de krappe dienstroosters en de beperkte inzet van ondersteuning en veiligheidsmiddelen door de gecommercialiseerde ondernemingen. De NS en busmaatschappijen zetten zich in voor het verhaal van de kosten op de daders. Ook de kosten van een noodremstop en de kosten van treinvertragingen zullen verhaald worden.
De hoofdcommissarissen kondigden onlangs ook een dergelijke aanpak aan. De verzuimtijd van belaagde agenten zal op de daders verhaald worden. Maar de politie heeft meer in petto. De aangifte door agenten van verbaal of fysiek geweld wordt gestimuleerd en ook het indienen van civiele vorderingen door de betrokken agenten in strafzaken wordt gestimuleerd. Agenten komen bij sommige korpsen zelfs in aanmerking voor een directe vooruitbetaling van de nog bij de rechter te claimen schadevergoeding. Een belediging op straat betekent zo voor de agent persoonlijk direct kassa. Overigens blijkt uit onderzoek dat de politie aangiften wegens geweld van de politie veel minder faciliteert.
Als we naar de statistieken kijken, dan blijkt op zich de criminaliteit opmerkelijk te dalen, maar de aangiftebereidheid van politiepersoneel stijgt sterk. Een duw of snauw van een burger stuit bij de politie steeds vaker op ‘zero tolerance’. Dit hangt wellicht samen met het beeld dat een hoofdcommissaris in de media gaf: een agent is niet ingehuurd om beledigingen of lichamelijk geweld te incasseren. En de afdeling Integrale Personeel Service van de politie Amsterdam denkt dat steeds meer agenten schadevergoeding voor psychisch leed zullen eisen.
Op het eerste gezicht zou de conclusie kunnen zijn dat alles wat werkzaam om geweld tegen professionals te weren ook ingezet moet worden. Toch is er ook reden voor voorzichtigheid. Bij de busmaatschappijen blijkt de commercie zijn tol te eisen: vertragingen leiden tot ergernis en statistisch gezien wordt er dan wel gespuugd, gescholden en geduwd. Bij de politie speelt niet alleen de ruwe opstelling van de groep jongere mannen die zich teveel moet laten gelden, maar ook de opstelling van de politie zelf speelt een belangrijke rol.
Vloeken, spugen, duwen en trekken zijn vaak het resultaat van een escalatie. Professionals weten dat sommige collega’s meer last ervan hebben en weten ook waarom. Bij de politie in Den Haag blijkt dat de training ‘straatcultuur’ die de agenten gevolgd hadden leidde tot een opmerkelijke daling van het aantal incidenten. In Den Haag betekent zero tolerance enerzijds onverbiddelijk optreden tegen drank en drugs op straat, maar anderzijds een open en vriendelijke opstelling. In de bonte Haagse samenleving leidt dat tot minder geweld en minder schelden. Naast het strafrecht en het privaatrecht is er kennelijk een ander middel om geweld tegen professionals tegen te gaan.
Deze benadering is ook terug te vinden in een publicatie van Politie & Wetenschap over Conflicten op straat met Marokkaanse en Antilliaanse jongeren. De kernvraag is: Strijden of mijden? En het antwoord is helder: op basis van onderzoek en ervaring blijkt het effectiever om niet direct strijdbaar te zijn. Het resultaat is een plastic kaartje met daarop een zevental adviezen waaronder zelf respect tonen, geen spelletjes spelen, behandel de jongeren individueel en niet als groep en wees duidelijk over wat je wilt, maar met een positieve toon. Als de politie mensen vriendelijk vraagt om door te lopen, dan doen ze dat, zelfs die veelkleurige risicojongeren.
De politie staat daarom voor de keuze om met professioneel handelen escalatie te voorkomen of om met het publieke sentiment mee te gaan en steeds intoleranter te worden. En in dit laatste schuilt het gevaar van de plannen van de hoofdcommissarissen. Het lijkt op het eerste gezicht een goede zaak om agenten te ondersteunen en te faciliteren bij het indienen van een civiele claim tegen schelden, duwen en trekken. De keerzijde is dat agenten afgehouden worden van hun professionele reflex: door een correcte en redelijke opstelling vermijden dat er escalatie optreedt.
Want afgezien van de groep opgeschoten jongeren die het de politie moeilijk kan maken, leidt de “zero tolerance” benadering van de politie er ook steeds vaker toe dat zoals Ybo Buruma het stelde voor flutgebeurtenissen boetes worden uitgedeeld. En ook dan kan een ruw woord vallen. Als in die situaties de agent niet alleen voor die flutgebeurtenis een verbaal opmaakt, maar ook vanwege de belediging, dan staat ook de weg open voor een civiele vordering vanwege “psychisch leed” dat hem is aangedaan.
Het is zorgwekkend dat de tolerantie uit onze samenleving lijkt weg te stromen. Ruwheid en geweld krijgt steeds meer aandacht en het bestrijden ervan vormt onderdeel van een escalatieproces waar geen rem meer op lijkt te zitten. Minister president Balkenende heeft aan een groep prominente Nederlanders onder leiding van WRR-voorzitter Van der Donk de vraag voorgelegd hoe de kernwaarden van de rechtstaat uit te dragen. Het antwoord luidt: “door zelf het goede voorbeeld te geven”. Dat geldt voor politici, maar ook voor politiemensen. Het goede voorbeeld is een goed begin. En pas als dat niet werkt, mag juridische repressie ingezet worden.
Dit Vooraf is verschenen in NJB 2009/15.
Bron afbeelding: El Ojo Inoportuno
{ 0 reacties }
