Een persbericht van 5 mei van de Amerikaanse regering over de voorgenomen aanpak van fiscale sluiproutes voor het Amerikaanse bedrijfsleven noemde Nederland, Ierland en de Britse Kaaiman-eilanden als zondaars. Nederland reageerde ‘verbaasd’; na een verzoek om opheldering schrapte het Witte Huis de passage binnen een dag ‘met terugwerkende kracht’. Volgens Staatssecretaris De Jager ging het om een ‘slip of the pen’.
Dat neemt niet weg dat fiscale beleidsconcurrentie tussen de OESO-landen een groot probleem begint te worden in tijden van crisis. Dat de VS roepen dat Amerikaanse bedrijven in bepaalde buitenlanden onterecht gelegenheid krijgen om Amerikaanse belasting te ontwijken en dat maatregelen zullen volgen, is overigens niet nieuw. Onder Clinton gebeurde hetzelfde.
Internationale fiscale beleidsconcurrentie is in crisistijd zo’n gevoelige plek van de mondialisering omdat de economische krimp en de fiscale terugwenteling van bedrijfsverliezen naar voorgaande jaren de overheidsinkomsten toch al aanslaan, terwijl de OESO-landen budgettair juist alles uit de kast moeten halen om hun banken en auto-industrieën overeind te houden en hun stimuleringspakketten te bekostigen. In Europa is fiscale beleidsconcurrentie een nog tamelijk nieuwe soort van fiscaal protectionisme dat problematisch werd met de volledige liberalisering van de (kapitaal)markt. Het bestaat niet uit het traditionele opwerpen van tariefmuren tegen buitenlandse producten (heffen van indirecte belastingen), want dat kan niet meer binnen de EG en de WTO, maar juist uit het bieden van gunstige fiscale regelingen in de ongeharmoniseerde directe belastingen om de eigen economie aantrekkelijker te maken voor buitenlandse investeerders. In de VS bestaat al lang moordende fiscale concurrentie tussen de deelstaten met de State taxes.
Het is net als bij concurrentie tussen ondernemingen: eerlijke concurrentie is goed, al houden de verliezers er niet van, want het houdt de landen tax-efficient (optimale publieke voorzieningen voor zo weinig mogelijk belastinggeld) en leidt tot fiscale innovatie en spontane harmonisatie (succes wordt gekopieerd); oneerlijke concurrentie daarentegen moet bestreden worden, want dat leidt slechts tot economisch irrationele verplaatsing van mobiel kapitaal in plaats van creatie van nieuwe activiteit, met weliswaar een kleine budgettaire winst voor het winnende land, maar veel groter budgettair verlies voor het verliezende.
De concurrenten zijn het uiteraard niet steeds eens of het om goede of om schadelijke concurrentie gaat, noch over welk deel wiens fair share is van de fiscale koek. Kleine landen staan er anders in dan grote landen. Grote landen met grote thuismarkten (de VS voorop) kunnen fiscaal power play spelen (zoals aangekondigd in het persbericht) omdat niemand om hun markt heen kan; kleine landen vinden dat zij intrinsiek op achterstand staan door hun kleine thuismarkten en daarom wel moeten concurreren op dingen zoals (financiële) dienstverlening en gunstige fiscale stelsels voor concernfinancieringsmaatschappijen, hoofdkantoren, doorstroomvennootschappen voor interesten en royalty’s, etc..
Door de crisis voelen alle OESO-landen het dilemma knellender. Als zij investeringen willen aantrekken, kunnen zij zich in een krimpende mondiale economie niet permitteren zichzelf fiscaal uit de markt te prijzen. Verhoging van belastingen is hoe dan ook geen recept voor stimulering van een vastlopende economie. Maar ze hebben wel (veel) geld nodig. Fiscaal gunstige regelingen voor investeerders kan bedrijvigheid aantrekken en daarmee de belastingopbrengst doen stijgen (schoolvoorbeeld: in Ierland daalde het tarief in 20 jaar van 40% naar 12,5%; tegelijkertijd steeg de belastingopbrengst), maar als iedereen het doet, werkt het niet en is de kans groot dat alleen het internationale mobiele kapitaal uiteindelijk nergens significant bijdraagt aan de collectieve uitgaven (en er wellicht wel van profiteert door de financiële injecties) terwijl publieke voorzieningen moeten worden geschrapt of de belasting op arbeid moet worden verhoogd, die toch al te duur is voor de (potentiële) werkgevers in een vastlopende economie.
Aantrekkelijker is dan – naast niet-fiscale maatregelen, zoals staatsleningen en het aanslingeren van de geldpers – het nemen van tegenmaatregelen tegen andermans belastingconcurrentie; weer een andere vorm van fiscaal protectionisme. De VS kunnen dat makkelijker doen dan de EG-lidstaten, die de verkeersvrijheden van het EG-Verdrag niet mogen hinderen. De EG is dan ook in een andere richting gegaan: coördinatie. Voor (vermoedelijk) schadelijke fiscaal-competitieve maatregelen hebben de lidstaten ter voorkoming van ‘ieder voor zich’ een werkgroep ingesteld waarbinnen zij elkaars maatregelen beoordelen aan de hand van objectieve criteria, en waar het soms hard toe gaat. En als een maatregel selectief buitenlandse investeerders of multinationals bevoordeelt, kan het om staatssteun gaan, die de Commissie eenvoudigweg kan verbieden.
Op een ander gebied van schadelijke fiscale concurrentie, dat van bankgeheimen en gebrek aan fiscale transparantie, slaagt een nog grotere groep landen in samenwerking, nl. binnen de OESO: landen die weigeren fiscale gegevens uit te wisselen komen op zwarte lijsten en op landen met bankgeheimen wordt zware druk uitgeoefend. Onlangs bood het Tsjechische EG-voorzitterschap overigens zijn excuses nog aan omdat het Luxemburg, België en Oostenrijk op een zwarte lijst had laten komen van landen met onvoldoende fiscale transparantie. ‘Slips of the pen’ komen ook in Europa voor.
Samenwerken of ieder voor zich? De crisis heeft beide reflexen laten zien: verzekeraars en rating agencies blijken opeens onder EG-toezicht te kunnen komen, maar bij autofabricage, banken en pensioenen zie we nationalistische reflexen. Het Amerikaans persbericht lijkt op het mondiale niveau een nieuwe ronde fiscaal protectionisme aan te kondigen, niet ten onrechte wellicht mede ingegeven door de gedachte dat bedrijven die nationale overheidssteun ontvangen, ook nationaal belasting moeten betalen.
Dit Vooraf is verschenen in NJB 2009/19.
Bron afbeelding: maartmeester
{ 0 reacties }
