De socioloog Zygmunt Bauman plaatst de moderne mens tegen het decor van wat hij noemt ‘the liquid society’ waarin ‘liquid fears’ het gevolg zijn van het falen van de politiek tegenover de macht van de feiten. In onze globale wereld zijn het vele onzekerheden die onze dagelijkse beleving van de werkelijkheid bepalen. Van sarin-gifgas in de metro, tot kernwapens in handen van een dwaze leider, van terroristische zelfmoordaanslagen tot global warming die de zee tot bedreigende hoogtes doet stijgen. Van virussen die in hun strijd om het bestaan muteren tot een bron van een pandemie. Van energiecrisis tot financiële crisis. Waar kunnen we nog zeker van zijn in deze tijd?
Nederlanders zijn gehecht aan zekerheid. Waterbeheersing die vergezeld gaat van indrukwekkende risicoberekeningen is onze sterke kant, we verzekeren ons blijmoedig voor ieder denkbaar risico en we sparen anders dan vele andere volkeren voor ons pensioen. Wat dat sparen in deze tijd ook nog waard is. Onzekerheidsreductie vormt een onderdeel van de Nederlandse kunst van leven. Het thema “The art of life” bespreekt Bauman in zijn meest recente boek. Hoe maken wij keuzes bij de constructie van ons leven? Zijn dat individuele keuzes of keuzes waarin de belangen van de ander meetellen?
Het aantal keuzes waarvoor wij in het leven staan wordt groter. Voor een komende generatie zou het kunnen gaan om een levenslijn die begint als wenskind dat het leven kreeg na embryoselectie. Tijdens het leven werd via een scan van de genen bepaald wat de overblijvende gezondheidsrisico’s zijn en hoe daarnaar te leven. Tegen het levenseinde volgt de toets hoe dat einde eruit zal zien. Of moet het een zelf gekozen einde zijn? De “test van Drion” (krijg ik Alzheimer of niet?) gevolgd door de keuze voor “de pil van Drion”, of niet. Of zouden deze levenskeuzes door de wetgever gereguleerd moeten worden? In dit nummer staan de preadviezen van de NJV centraal die gaan over Humane Biotechnologie en Recht.
Op 12 juni spoeden wij ons allen naar Arnhem om onze keuzes te maken voor of tegen een vergunningstelsel voor embryoselectie, voor of tegen regels om de samenleving te beschermen tegen gebruik van biobanken, voor of tegen een grondrecht op “streven naar leven”. Vindt u dat de test van Drion vrij beschikbaar moet zijn? Vindt u dat de individuele keuzevrijheid van mensen ingeperkt moet worden in het belang van de samenleving? Keuzes genoeg. Om uw gedachten te bepalen leiden Corien Prins en Ybo Buruma in dit nummer van het NJB de NJV-preadviezen van Somsen, Bovenberg en Van Beers voor u in.
De vraag is natuurlijk of wij met de mogelijkheid om deze keuzes te maken wel gelukkig worden. De kunst van het leven vindt volgens Bauman zijn plaats naast de “Miseries of happiness”: “At the threshold of the modern era, ‘the state of happiness’ was replaced in the practice and dreams of happiness-seekers by the pursuit of happiness. Starting from that threshold, the greatest happiness has been and continues to be associated with the satisfaction derived from defying the odds and overcoming the obstacles, rather than with the rewards to be found at the far end of protracted defiance and long struggle.” Probleem is echter dat niet kiezen wellicht geen optie is. Laat ik mijn genen scannen? Of ben ik straks voor mijn verzekering verplicht een scan te laten maken, of om de verzekering van de uitkomst van een scan in mijn bezit op de hoogte te stellen?
Naast een genetische scan is ook een psychologische scan mogelijk. Er zijn mensen die voorzichtig zijn, zoals Corien Prins. Zij maakt ons duidelijk dat de zegeningen van humane biotechnologie niet lichtvaardig binnengehaald moeten worden. Het gaat volgens haar ook niet alleen om individuele keuzes voor de kwaliteit van het leven, maar ook om de effecten voor anderen. Van Beers pleit voor menselijke waardigheid die bescherming vindt door regulerend op te treden en Somsen ziet in de bescherming van de samenleving reden voor regulering. Er zijn ook mensen die een meer pragmatische inslag hebben. Neem Ybo Buruma, die de vraag stelt of we de vooruitgang niet kapot regelen. Bovenberg toont zich meer een optimist wanneer hij het recht te streven naar leven als grondrecht in de Grondwet wil opnemen. Van conservatief, via pragmatisch naar liberaal? En wat is uw psychologische scan?
Het recht te streven naar leven hoeft wat mij betreft niet als grondrecht in de Grondwet. Virussen hebben ook het recht te streven naar leven en dat doen zij buitengewoon effectief. Moet het streven naar leven in de Grondwet bescherming bieden tegen een al te opdringerige overheid? Welke vrijheid is hier aan de orde? Jouw keuzevrijheid die de kwaliteit van jouw leven moet beschermen? Of gaat het met de risico’s van humane biotechnologie om weer een andere vorm van ‘liquid fear’. Proberen wij onze onzekerheden rond het leven, het lijden en de dood – of in de optimistische variant: rond de kwaliteit van het begin, het verloop en het einde van het leven – te beperken? Het is de onzekerheid die blijft en het is levenskunst om met die onzekerheid om te gaan.
Dit Vooraf is verschenen in NJB 2009/22.
Bron afbeelding: -: ƥɾαɳαʋ :-
{ 0 reacties }
