Hufterigheid

Onder de kop ‘Kabinet ondermaats’ stelde Minister Rouvoet recent in de Telegraaf: ‘Ik ben ervan overtuigd dat ons verhaal uit 2007, met aandacht voor sociale samenhang, het aanpakken van overlast, misstanden en hufterigheid, investeren in wijken en in jeugd en gezin, nog steeds kan rekenen op grote steun van de bevolking.’ Dit was in de week waarin zijn ambtgenoot van BZK naar buiten kwam met de kleurige folder ‘Verantwoordelijk Burgerschap’, het startdocument om onder leiding van BZK tot een Handvest Verantwoordelijk Burgerschap te komen. Dit handvest vormt een belangrijk middel van het kabinet tegen de hufterigheid. Respect, betrokkenheid bij elkaar, gerichtheid op de toekomst en inzet voor de samenleving vormen kernthema’s van het huidige document en op zich is daar niets mis mee.

Het onderwerp echter ligt gevoelig. Partij-ideologen hebben zo hun eigen visie. Zijderveldt sprak over de debilisering van de samenleving. Een oproep voor ‘Burgerschap voor Dummies’ lijkt het. Ankersmit stelt in het NRC: ‘De suggestie is immers dat ongerechtigheden in het publieke domein worden veroorzaakt door een gebrekkig norm- en waardenbesef van de gemiddelde hedendaagse burger. Dus van u of mij. De schuld aan die ongerechtigheden kan men onmogelijk de partijen van het politieke establishment aanwrijven. (…) Dat verantwoordelijk burgerschap van het kabinet komt er dus in de praktijk op neer dat de overheid haar verantwoordelijkheden voor rust en orde aan de burger overdraagt.’ Wat mij betreft vormt dit handvest een verkeerd signaal.

Toen minister president Balkenende het onderwerp normen en waarden op de agenda plaatste, kwam de WRR in het rapport Waarden, normen en de last van het gedrag onder leiding van socioloog Schuyt met een helder advies: “De maatschappelijke problemen die onder de noemer van ‘waarden en normen’ onder de aandacht worden gebracht, zijn zeer divers van aard. Maatschappelijke problemen als het onfatsoenlijke gedrag van medeburgers, de uithuwelijking van Marokkaanse meisjes, incidentele botsingen tussen de vrijheid van meningsuiting en het verbod op discriminatie, toename van onbeschoft gedrag in het verkeer en uitkeringsfraude, hebben weinig met elkaar te maken. Het is naar het oordeel van de raad disfunctioneel om een dergelijk uniform en generiek waarden- en normenbeleid te voeren. Er is wel, vooral in de sfeer van norm-overschrijdend gedrag, sprake van reële problemen die serieuze aandacht van de overheid en maatschappelijke instituties verdienen.” Pak de concrete problemen aan, maar kom niet met een generieke aanpak zegt de WRR, en dan vul ik aan, bijvoorbeeld met een Handvest Verantwoordelijk Burgerschap.

Vervolgens heeft onder leiding van WRR-voorzitter Van de Donk een breed samengesteld forum zich uitgesproken over het uitdragen van de normen van de rechtsstaat. Onder de titel: ‘Onverschilligheid is geen optie’ werd als eerste en – in mijn ogen – belangrijkste advies gegeven dat de overheid zelf het goede voorbeeld moet geven. Minister Ter Horst trekt zich dit punt ook wel aan, want in de inleiding bij het handvest stelt zij: ‘Van de overheid mag in de eerste plaats worden verwacht dat zij het goede voorbeeld geeft ten aanzien van de hier genoemde waarden. Respect, tolerantie en bestendigheid zijn waarden die de overheid in al haar handelen nastreeft.’ Deze relativering is mooi, maar belangrijker is de vraag of 16 miljoen Nederlanders dit handvest wel willen. Het initiatief gaat daar – ondanks de geboden inspraak – wel van uit. Het is zeer onwaarschijnlijk dat een handvest het als burgerinitiatief zou halen.

De criminaliteit in onze samenleving is in de loop der jaren drastisch afgenomen. Op de markt, in de winkel, op straat, op de weg of in de trein zie ik een groot aantal mensen dat zich best netjes gedraagt. Hufterigheid kleeft aan enkelen, niet aan iedereen. Uit onderzoek blijkt dat het overgrote deel van de Nederlanders zich betrokken voelt bij de publieke zaak. In hoeverre is hufterigheid een hype? In hoeverre is er minder tolerantie tegen lomp gedrag? En is niet juist dat een gezond teken? Natuurlijk zijn er bepaalde waarden die kunnen schuren en in wijken met vele culturen kan dat pijnlijk zijn. Het pesten van buren en het in groepsverband intimideren van mensen op straat komt voor. Buschauffeurs, ambulancepersoneel en politiemensen worden soms met ruw en normoverschrijdend gedrag geconfronteerd. Goed toezicht, goede opleiding van de functionarissen en aandacht voor de achtergronden van dit gedrag (van veelal gesjeesde VMBO-leerlingen) blijken vaak erg effectief te zijn.

Laten we eens kijken naar een concreet probleem van hufterigheid: taxi’s in Nederland, vooral op taxistandplaatsen regeert de hufterigheid. Recent is naar aanleiding van een geweldsincident op het Leidseplein waarbij een taxtchauffeur kennelijk een passagier een dodelijke klap heeft gegeven de discussie hoog opgelopen. In 2000 is met de Wet personenvervoer marktwerking ingevoerd met als doel: betaalbaar en beter taxivervoer. Sinds die tijd bleek dat doel met deze wetgeving bij lange na niet gehaald, integendeel: de prijs is hoog en de kwaliteit slecht. Uiteindelijk werd in 2007 besloten om de taxiwetgeving weer op de schop te nemen, het beleidsplan was in 2008 klaar en in 2009 is nu een taxibrief afgekomen en de implementatie ervan zal nog wel enige tijd vragen. Burgemeester Cohen heeft bij gebrek aan speelruimte inmiddels een noodverordening afgekondigd en meer toezicht blijkt wonderen te doen. De concrete aanpak van concrete problemen die de WRR aanbeveelt, is zonder noodverordening wat betreft taxi’s niet erg herkenbaar. En dit vormt niet het enige voorbeeld.

De WRR wijst op de noodzaak van het bewaren en bewaken van juist de pluriformiteit van waarden. Eén uniform Handvest Verantwoord Burgerschap is dan geen voor de hand liggend middel. Welk middel noemt de WRR zelf? ‘Waardepluriformiteit vereist geciviliseerde omgangsvormen in publieke discussies en in publieke ontmoetingen. Het parlement is bij uitstek een plaats voor deze geciviliseerde publieke meningsvorming en meningsuiting.’ Kom daar maar eens om in Den Haag.

Dit Vooraf is verschenen in NJB 2009/26.

Bron afbeelding: slack13

Deel dit artikel:

• 

{ 1 reactie }