Zwart geld is, naast voor de fiscus verzwegen geld, geld van criminele herkomst en het witwassen van zwart geld vormt een risico voor onze samenleving. Witwassen is daarom strafbaar en witgewassen geld kan in beslag genomen worden. Zo niet dan duikt het witgewassen criminele vermogen op in de legale economie. Zo kan criminele invloed in een mantel van rechtmatigheid gehuld worden.
Naast geld kan ook informatie zwart zijn. Te denken valt bij voorbeeld aan staatsgeheimen in verkeerde handen of gelekte informatie. Verschil tussen zwart geld en zwarte informatie is dat zwart geld in beslag genomen kan worden – zelfs als het al gewit is – maar dat informatie niet steeds “ontnomen” kan worden. Zelfs giraal geld kan effectief in beslag genomen worden. Bij informatie is dat anders omdat informatie oneindig – fysiek dan wel digitaal – te kopiëren is. Zwarte informatie is daarom veel fluïder dan zwart geld.
Informatie kan fysiek zijn vastgelegd maar heeft vooral virtueel betekenis. Vertrouwelijke informatie in verkeerde hand, is vaak onmogelijk in beslag te nemen of te wissen. Informatie zit onzichtbaar in het menselijk geheugen en kan doorverteld worden. Soms kan zwarte informatie buiten beschouwing worden gelaten: intellectuele acrobatie waar juristen sterk in zijn. Chinese muren kunnen eventueel helpen. Grote bestanden met zwarte informatie kunnen met succes vernietigd worden omdat niemand de inhoud kan onthouden. Als informatie ergens niet mag zijn dan kan die informatie echter ook heimelijk doorgegeven worden aan een ander of verstopt worden. Dan blijft de zwarte informatie behouden.
In de commerciële sector is levendige handel in informatie. Als die handel strijdig is met de uitgangspunten van de Wet bescherming persoonsgegevens kan er alleen opgetreden worden als deze handel bekend wordt. Meestal hebben de handelaren in deze informatie er alle belang bij de informatie(overdracht) geheim te houden. Er circuleren bij voorbeeld bestanden met gegevens van mensen die blijkbaar zo goed van geloof zijn dat ze op vrijwel ieder aanbod van een abonnement of loterij ingaan. Gerichte mailings zijn daarom altijd prijs voor de afzender. Ook de informatie-uitwisseling tussen kartelhouders kan als zwarte informatie beschouwd worden. Ook dan zal getracht worden deze informatie(overdracht) geheim te houden. Hetzelfde geldt voor voorkennis bij effectenhandel.
Recent is commotie ontstaan rond (de schriftelijke uitwerking van) taps, van telefoongesprekken met geheimhouders, in het bijzonder advocaten. Nederland is wereldkampioen tappen – waarom? – en kennelijk ontbreekt een faciliteit om bepaalde nummers die niet getapt mogen worden uit te sluiten. Op die manier zouden onlangs de gegevens van een jonge meldster bij Meld Misdaad Anoniem bekend zijn geworden bij de verdachte van een steekpartij waarvan zij juist een melding deed. Haar gegevens beschouw ik als zwarte informatie, hoewel het tappen niet illegaal was.
Veel taps van gesprekken tussen cliënten en hun advocaten blijken uitgewerkt en al in strafdossiers te belanden, ondanks het feit dat ze daarin nooit of te nimmer terecht mogen komen. In de befaamde Acroniemzaak bleek de aanwezigheid van deze zwarte informatie in het fysieke dossier fataal te zijn voor het OM: niet-ontvankelijk. Juridisch een bevredigende uitkomst. Maatschappelijk niet, omdat moeilijk valt uit te leggen dat een misdaad niet vervolgd kan worden. De politieke roep om aan dit type ‘vormfouten’ al wetgevend iets te doen, valt te verwachten. Het is de vraag of een beroep op de rechten van de verdediging enige indruk in het debat zal maken. Een ander voorbeeld betreft daderinformatie die in het onderzoek bewust dan wel onbewust doorgespeeld wordt naar een (kroon)getuige: van wit naar zwart. Nog onlangs nam een officier ruimhartig de verantwoordelijkheid op zich voor dergelijke informatie toen ter zitting van deze kunstfout bleek.
Witte informatie kan in verkeerde hand zwart worden, maar zwarte informatie kan ook witgewassen worden. Stel dat een agent op de hoogte is van informatie die de politie niet hoort te hebben, bij voorbeeld omdat het informatie is uit taps van geheimhouders. De agent kan de informatie witten via Meld Misdaad Anoniem. De agent kan veilig vanaf het bureau of zijn 06 bellen want Meld Misdaad Anoniem legt niet vast van welk nummer is gebeld. Dat blijkt alleen wanneer er getapt wordt en zo’n tap bij een agent is onwaarschijnlijk. Ook kan een rechercheur zwarte informatie richting het milieu of de media lekken. Langs die weg kan informatie weer wit opduiken in de media of onrust veroorzaken in het milieu waardoor er andere verklaringen loskomen die wit zijn. Er zal weinig behoefte bestaan om deze praktijken naar buiten te laten komen. Maar wie zijn oor te luister legt zal ontdekken dat wat hier geschreven staat niet vergezocht is.
Het onderscheid tussen zwart en wit geld biedt een vruchtbaar denkkader om maatregelen te bedenken. Dat geldt naar mijn mening ook voor het onderscheid tussen zwarte en witte informatie. Wij moeten alerter zijn op de effecten van zwarte informatie en maatregelen uitdenken. Zeker als het gaat om het manipuleren van informatie van geheimhouders zoals advocaten moeten waarborgen gecreëerd worden.
Alex Brenninkmeijer
Dit Vooraf is verschenen in NJB 2009/38.
Bron afbeelding: wnjr
{ 0 reacties }
