Er komen, maar dan meer op medisch sociaal gebied een paar huiveringwekkende gedachten bij me op: Deze keer viel het op dat er verkeerd sperma was gebruikt omdat het een donker kind betrof. Wie zegt mij hoevaak het in die kliniek al niet fout is gegaan, waarbij het niet opviel omdat het foute zaad van een ethnisch vergelijkbare man kwam.

Mij staat nog een andere casus voor de geest van heteroseksueel echtpaar, dat plots ook een donkere baby kreeg na KI. ‘Incidentjes’? het zou wel heel toevallig zijn als die incidentjes alleen optreden bij zaad van gekleurde donoren.

Hoeveel zekerheid is er eigenlijk dat het het zaad van deze betreffende arubaan is, van wie men de naam niet kent? Is dat ook maar een gok omdat dat toevallig de enige arubaan was die in het centrum was geweest?

Overigens is er natuurlijk ook het feit dat de ‘arubaan’ belast gaat worden met het hebben van een kind waar hij niet op gerekend had en niet om gevraagd heeft en waarvan voor de verwekking geen enkele verantwoordelijkheid bij de arubaan ligt.

Ik moge aannemen dat de geneeskundige inspectie bij deze kliniek een diepgaand onderzoek heeft uitgevoerd.

Op grond van artikel 7 van het VN-Kinderrechtenverdrag heeft ieder kind, voor zover mogelijk, het recht zijn ouders te kennen. Dit recht om te weten wie je biologische ouders zijn, speelt in het bijzonder ook op het terrein van kunstmatige donorinseminatie. De Wet Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting uit 2002 tracht dit recht nader uit te werken door kinderen vanaf 12 jaar het recht te geven op gegevens omtrent fysieke kenmerken, opleiding, beroep, sociale achtergrond en een aantal persoonlijke kenmerken van de donor.

Als de kinderen nog geen 12 jaar zijn, kunnen hun ouders om deze gegevens vragen. Vanaf 16 jaar hebben uitsluitend de kinderen zelf ook recht op persoonsidentificerende gegevens, zoals geslachtsnaam, voornamen, geboortedatum en woonplaats. Hieronder vallen de in de uitspraak bedoelde NAW-gegevens: naam, adres en woonplaats. De kort-geding rechter wijst de vordering van de lesbische moeders van een kind tegen de gynaecoloog en het ziekenhuis om de NAW-gegevens te verstrekken van een patiënte en haar Arubaanse relatie en de vermoedelijke vader van het kind af.

Volgens de rechter is geen sprake van spoedeisendheid, onder meer vanwege het feit dat de wel bekende NAW-gegevens van de vrouw zijn opgeslagen en deze gegevens van de man niet bekend zijn. Verder sluit de rechter uitdrukkelijk aan bij het genoemde regime van de Wet Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting, op grond waarvan de bedoelde persoonsidentificerende gegevens van de donor, slechts verstrekt hoeven te worden aan kinderen vanaf 16 jaar. In dat geval zou het kind in kwestie nog 9 jaar moeten wachten, alvorens deze gegevens aan hem zouden moeten worden verstrekt, met alle kans dat de nu opgeslagen gegevens van weinig waarde meer zullen zijn.

Naast het feit dat het dan waarschijnlijk moeilijker zal zijn de moeder te traceren, is het dan nog lastiger via haar alsnog de gegevens over de vader boven tafel te krijgen. Bovendien wordt het kind in kwestie al die tijd in grote onzekerheid gelaten over in dit geval zijn biologische vader. De uitspraak hecht grote waarde aan het beroepsgeheim van de gynaecoloog en gaat daarmee veel te makkelijk voorbij aan de rechten van het nu 7-jarige kind. Er zou nu alles aan gedaan moeten worden om veilig te stellen dat het kind kan achterhalen wie zijn biologische vader is en daar kan het verstrekken van de huidige NAW-gegevens van de vrouw een belangrijke bijdrage aan leveren.

Michiel van Emmerik is universitair hoofddocent staats- en bestuursrecht in Leiden.

Iedereen heeft het mensenrecht om te weten van wie hij of zij afstamt. Dat recht is niet absoluut. Het recht om te weten wijkt voor de belangen die andere personen bij geheimhouding hebben, indien deze zwaarder wegen. Een onafhankelijke instantie, een rechter bijvoorbeeld, moet bepalen welk belang het zwaarste weegt.

De belangen van de verschillende personen in deze zaak botsen nogal. Het zevenjarige kind kent de identiteit van zijn biologische vader niet. Zijn lesbische moeders zijn bezorgd dat het bewijs straks het graf ingaat als de informatie nu niet wordt vastgelegd. De belangen van de Arubaanse man die onbedoeld de biologische vader van dit kindje geworden is, zijn niet bekend. Het ziekenhuis bezit geen gegevens over hem.

Over zijn partner heeft het ziekenhuis wel gegevens, maar het wil deze niet aan de moeders prijsgeven. De persoonsgegevens van de partner hebben geen intrinsieke betekenis voor het kindje en de moeders. Wel kunnen zij als brugfunctie dienen om de gegevens van de Arubaanse man te kunnen achterhalen. Het ziekenhuis heeft geen eigen belang, maar meent met de weigering de belangen van de Arubaanse man en zijn partner te beschermen. Het verklaart zich echter bereid de gegevens op te slaan en ter bewaring aan de Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting over te dragen.

De rechtbank zegt het conflict op te lossen door aansluiting te zoeken bij de Wet Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting (Wet donorgegevens). Maar doet ze dat echt? De kern van deze wet is dat de medische gegevens, de gegevens over fysieke kenmerken en de persoonsgegevens van een zaaddonor door de behandelende ziekenhuis moeten worden verzameld en aan de Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting (de Stichting) in bewaring moeten worden overgedragen (artikel 2 lid 1 onder b en c).

In dit geval is dit niet gebeurd. Nadat een medewerker blijkbaar een verkeerde reageerbuis heeft gepakt, heeft het ziekenhuis kunstmatige donorbevruchting verricht zonder enige gegevens over de zaaddonor op te slaan, laat staan deze aan de Stichting door te gegeven. Zoals blijkt uit artikel 11 van de Wet donorgegevens is deze nalatigheid een overtreding, strafbaar met een hechtenis van maximaal zes maanden of een boete van maximaal 7.600 Euro. Ik adviseer het ziekenhuis dus er spoedig werk van te maken de gegevens van deze Arubaanse man te achterhalen en deze aan de Stichting door te geven. Zorg ervoor de ambtenaren voor het Staatstoezicht op de volksgezondheid en het Openbaar Ministerie voor te zijn!

Terecht heeft de rechtbank geweigerd de gegevens over de partner van de Arubaanse man aan de lesbische moeders door te geven. Het hoogstpersoonlijke recht om donorgegevens van de Stichting op te vragen wordt aan het kind zelf voorbehouden (artikel 3 lid 2 Wet donorgegevens). En een kort geding is een ongeschikt middel voor een ingewikkelde belangenafweging als in deze zaak.

Caroline Forder is bijzonder hoogleraar Rechten van het kind in Amsterdam en medewerker van het NJB.

Vaderschapsonderzoek wees inderdaad uit, dat men in het ziekenhuis een fout had gemaakt bij de kunstmatige bevruchting van het tweede kindje, omdat men per abuis het sperma van een andere, Arubaanse, donor had gebruikt bij de inseminatie van de (wens)moeder.

Uit verder onderzoek bleek dat er in het verleden een vrouw met een donkere, Arubaanse man, naar het Delfzicht-ziekenhuis was gekomen, van welke man geen gegevens waren vastgelegd. Die inmiddels door de gynaecoloog opgespoorde vrouw wilden echter geen gegevens over die man/donor verstrekken zonder dat zij hierover met hem had overlegd. Later verklaarde zij de man niet te kunnen traceren en daartoe ook geen verdere moeite te willen doen.

Daarop eisten de ouders in kort geding – zowel van de gynaecoloog die hen behandeld had, als ook van het ziekenhuis zelf – afgifte van de NAW-gegevens (naam adres en woonplaats) van de donor die vermoedelijk de biologische vader van het kind is, dan wel afgifte van de NAW-gegevens van de vrouw ten behoeve van wie die donor bij het ziekenhuis was geweest.

Het ziekenhuis heeft verklaard niet over de verlangde gegevens van de bedoelde donor te beschikken en heeft onder verwijzing naar het beroepsgeheim geweigerd de gegevens van de vrouw aan de ouders af te geven. Wel heeft het ziekenhuis ermee ingestemd deze gegevens zelf te bewaren en ter bewaring af te geven aan de Stichting Donorregistratie Kunstmatige Bevruchting. Hierop heeft de voorzieningenrechter Rechtbank Groningen op 22 januari 2010 (LJN: BL0233) – aansluitend bij de Wet Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting en de leeftijd van het kind (nu: 7 jaar,) de vordering – wegens het ontbreken van spoedeisend belang – afgewezen.

Op grond van deze wet is bepaald dat de Stichting Donorregistratie de bij haar berustende gegevens van de betrokken donor kan verstrekken aan de ouders of aan het kind vanaf diens 16-jarige leeftijd. Volgens deze wet kunnen de ouders van een door kunstmatige donorbevruchting verwekt kind dat nog niet de leeftijd van 12 jaar heeft bereikt, van de stichting enkel gegevens verstrekt krijgen omtrent de fysieke kenmerken, opleiding en beroep alsmede gegevens omtrent de sociale achtergrond en een aantal persoonlijke kenmerken van de donor. Alleen het (met een donoreicel of –sperma) verwekte kind zelf kan vanaf zijn 16-jarige leeftijd vragen aan de stichting om gegevens omtrent persoonsidentificerende gegevens van de donor zoals diens geslachtsnaam, voornamen, geboortedatum en woonplaats.

Dit is een duidelijke en mijn inziens juiste beslissing van deze voorzieningenrechter, waarbij terecht aansluiting is gezocht bij de wet inzake afstammingsvoorlichting bij gebruik van een eicel of sperma van een donor. Waarschijnlijk ontbraken bij het Delfzicht-ziekenhuis ook de medische gegevens van donor, want anders is niet duidelijk waarom de ouders van het kind in kwestie niet hebben verzocht om de medische gegevens dan wel de gegevens over de fysieke kenmerken, opleiding en beroep alsmede gegevens over de sociale achtergrond en een aantal persoonlijke kenmerken van de donor. Ook is in deze uitspraak niet duidelijk of het ziekenhuis aansprakelijk is gesteld voor deze medische misser.

Het kind in kwestie kan dus zelf de gegevens van deze vrouw te zijner tijd opvragen bij de Stichting Donorregistratie. Hopelijk is zij dan wel bereid en in staat om – desnoods samen met het donorkind – de identiteit van de donor te noemen dan wel hem te helpen opsporen. Anders krijgen programma’s als Adres onbekend, Vermist of Spoorloos er over circa tien jaar weer een ‘wortelzoeker’ bij!

Paul Vlaardingerbroek is hoogleraar familierecht in Tilburg en medewerker van het NJB.