Als je een motorfiets via internet bij opbod te koop aanbiedt, zit je dan automatisch aan de laatste bieder vast? Ook als het geboden bedrag duidelijk te laag is?
De zaak. Een motorrijder kan zijn Harley Davidson, type FL 1340, niet meer betalen en besluit deze te koop aan te bieden op de veilingwebsite eBay. Hij kiest een looptijd van tien dagen en krijgt 21 biedingen. De laatste en hoogste bedraagt 3.250 euro. De eigenaar verkoopt de motor echter buiten de webveiling om voor 7000 euro aan een ander.
Mag dat zomaar?
De teleurgestelde bieder wil schadevergoeding wegens contractbreuk. Hij eist 4.250 euro: het verschil tussen de gemiddelde koopsom van vergelijkbare motorfietsen, 7.500 euro, en de overeengekomen koopsom van 3.250 euro.
Hoe praat de motorverkoper zich hieruit?
Die zegt ronduit zich te hebben vergist. Hij heeft nooit voor dat bedrag willen verkopen. De bieder had volgens hem moeten mailen of bellen om de deal rond te maken. Een Harley Davidson van dat type is immers veel meer waard. Bij het invoeren van zijn veilingopdracht vergat de motorrijder zijn gewenste minimumprijs (7.000 euro) in te tikken, waardoor de standaardkeuze ‘1 euro’ zichtbaar bleef. De verkoper vindt dat de bieder de fout had moeten doorzien. De bieder handelt veel op eBay en de verkoper niet. Kortom, er is misbruik van vertrouwen gemaakt. De bieder deed met opzet een laag bod bij het sluiten van de biedingstermijn. En de gevraagde schadevergoeding is onredelijk.
Hoe luidt de rechtsvraag?
Was bij de motorrijder sprake van ‘dwaling’ of mocht de bieder er ‘gerechtvaardigd op vertrouwen’ dat het wel klopte?
Welke maatstaven gebruikt de rechter?
Die begint met het lezen van de Gebruikersovereenkomst op eBay. Alleen wie daarmee expliciet akkoord is, mag immers meedoen aan de site. En de rechter zoekt in het Burgerlijk Wetboek na wanneer er je bij rechtshandelingen op mag vertrouwen dat een verklaring of gedraging ook echt voortvloeit uit de wil van de ander.
Hoe valt die toetsing uit?
Niet goed voor de motorrijder. In de standaardregels van eBay staan wel wat uitzonderingen. De koop is niet gesloten als de identiteit van de koper onduidelijk is. Of als de koper niet op de gewenste manier kan of wil betalen. De hoofdregel is: de hoogste bieding geldt. De stelling van de motorrijder dat de koop alleen geldt als hij het bod apart heeft ‘aanvaard’, staat niet in de regels van de website.
Het wetboek helpt ook niet. Wel wil de rechter aannemen dat de motorrijder niet voor een laag bedrag heeft willen verkopen. Het gat tussen diens wil en verklaring is echter niet groot genoeg om te ontsnappen. eBay is nu eenmaal een veilingsite. De motorrijder heeft zijn veilingaanbod niet ingetrokken, wat wel had gekund. Hij zag immers zo’n twintig, nog lagere biedingen voorbij komen. Dat hij de veiling niet heeft gevolgd, zoals hij zegt, vindt de rechter niet aannemelijk. Hij had toch geld nodig? Dus komt zijn gedrag voor eigen rekening en risico.
De koper heeft daarom recht op vergoeding van zijn gederfde winst. De rechter halveert die tot 2.150 euro, omdat hem alleen een voordeel is ontnomen en geen nadeel toegebracht.
Het vonnis is hier te lezen.
Er kan ook worden gereageerd op Recht en Bestuur. Reacties verschijnen op beide sites.
{ 13 reacties }
{ 13 reacties… lees hieronder of reageer }
De elektronische omgeving van Internet wordt vaak ‘virtueel’ genoemd, net echt. Daardoor vergeet men dat wat er online gebeurt wel degelijk echt is. Het is zo gemakkelijk om iets online te verkopen, het gaat zo snel, dat je misschien te weinig nadenkt of dit werkelijk de bedoeling is. Deze zaak laat weer eens de gevolgen van zulke elektronische slordigheid zien. Dag motor.
Het lijkt misschien een leuk spel om de biedingen te zien oplopen, maar het gaat daarbij wel om echt geld. De gedachte van de verkoper was misschien dat de koop nog niet werkelijk rond was en dat hij er gemakkelijk onderuit kon. Dat zal vaak zo zijn, al is het maar omdat het soms lastig kan zijn de identiteit van de koper te achterhalen. Maar in deze zaak was dat wel gelukt, en dan blijkt dat een online afspraak net zo geldig kan zijn als het handjeklap op de veemarkt of een notarieel vastgelegd koopcontract.
Alleen voor woningen is een internetveiling vaak niet voldoende omdat de koper dan de koopovereenkomst schriftelijk moet bevestigen.
Een subtiel punt is overigens dat er volgens de rechter toch geen echte koopovereenkomst is, omdat de verkoper niet echt zijn motor voor dit bedrag wilde verkopen. Maar toch verliest hij, want het gaat om wat wij juristen noemen het ‘gerechtvaardigd vertrouwen’ van de koper. Voor het eindresultaat maakt dit niet uit. Dat de rechter internet serieus neemt is een goede zaak: dat komt de betrouwbaarheid van de handel over internet ten goede.
Een uitvlucht (juristen zeggen: verweer) is dat het te koop zetten geen aanbod is, maar slechts een ‘uitnodiging om in onderhandeling te treden’. Dit is onder juristen een bekende oplossing die in een bijzonder geval van de verkoop van een woning uitkomst bood (Hofland/Hennis, HR 10 april 1981, NJ 1981, 532), en waar de verkoper in dit geval wijselijk een beroep op deed. Maar die zaak betrof een vrij bijzonder geval van een al lang te koop staande woning die een koper plompverloren wenste te kopen, terwijl het hier gaat om een bieding die door de verkoper kon worden gevolgd en ieder moment worden stopgezet, en waarbij hij zelf de randvoorwaarden had vastgesteld. De rechter gaat dan ook niet mee in dit argument.
Deze zaak lijkt een beetje op het geval van de webwinkel Otto, die per ongeluk tv’s voor € 99 per stuk te koop aanbood. In dat geval visten de kopers achter het net, omdat het duidelijk een vergissing was (Hof Den Bosch 22 januari 2008, LJN BC2420). In dit geval ligt het anders: er was geen eenmalige vergissing maar een langdurige slordigheid door niet tijdig in te grijpen bij de veiling, terwijl voor de verkoper duidelijk was dat de biedingen ver onder de waarde bleven.
De koper mocht daarom erop vertrouwen dat de verkoper het wel eens was met het bod: op internetveilingen worden wel vaker zaken vrij goedkoop weggedaan. Daarbij was het eindbod ook weer niet absurd laag; deze lag ongeveer 50% onder de waarde, wat voor een veiling geen vreemd verschil is.
Gevoelsmatig snap ik de verkoper ook wel. De koper heeft alleen een buitenkansje misgelopen, zodat je geneigd zou zijn te denken: waar zeur je over? Maar juridisch heeft de koper volkomen gelijk, de koop was rond en hij mocht vertrouwen op de koopprijs. De schade kan dan worden begroot op het verschil met de latere, hogere verkoopprijs (HR 24 september 2004, LJN AP7760).
Moraal: internet is echt, dus denk na voordat je klikt. Of in ouderwetse woorden: bezint eer gij begint.
Eric Tjong Tjin Tai is hoogleraar privaatrecht in Tilburg en medewerker van het NJB.
De veilingvoorwaarden van eBay, waaraan de verkoper zich heeft onderworpen, bepalen dat de verkoper verplicht is een overeenkomst te sluiten met de hoogste bieder. De algemene regel dat een advertentie alleen maar een uitnodiging is om in onderhandeling te treden gaat daarom niet op. Andere regels over elektronisch contracteren bieden de onhandige virtuele verkoper ook geen soelaas. Die regels bieden alleen kopers, en dan ook nog vaak alleen consumenten, een helpende hand.
Hulp kan de verkoper alleen verwachten van de basis van het contractenrecht: de wils-vertrouwensleer, als de koper moet denken dat het aanbod van de verkoper niet serieus gemeend kan zijn. Een overeenkomst komt alleen tot stand als de verkoper zijn aanbod heeft gewild (wilsleer). Maar ook als de verkoper zijn aanbod niet heeft gewild, dan kan een overeenkomst tot stand komen. Indien de koper dacht en redelijkerwijs mocht denken dat het aanbod van de verkoper gemeend was, dan wordt het ontbreken van de wil van de verkoper geheeld en komt de overeenkomst toch tot stand. Vertrouwen is een basiseis van het rechtsverkeer, die boven de grillige wil van het individu gaat.
De kantonrechter beslist dat het aannemelijk is dat de verkoper zijn aanbod niet heeft gewild, omdat de marktprijs voor een Harley het dubbele is. Daarmee is het aanbod niet van de baan. De kantonrechter beslist vervolgens dat de bieder/koper er op mocht vertrouwen dat de verkoper zijn bod heeft gewild, omdat de verkoper de veilingvoorwaarden heeft aanvaard, de verkoper de veiling niet voortijdig heeft beëindigd en zijn financiële nood hoog was.
De belangrijkste factor bespreekt de kantonrechter niet: mocht de verkoper, gelet op zijn kennis van de marktprijs van Harleys, erop vertrouwen dat de verkoper zijn bod ook voor een bedrag van 3250 euro heeft gewild? Waar verkoper en koper geen lijfelijk contact met elkaar hadden, is het voor een koper niet ongeloofwaardig dat een verkoper de zaak voor de helft van de marktprijs wil aanbieden. De financiële nood kan bij voorbeeld hoog zijn.
Maar stel dat de enige bieder een bod van 1 euro of 1000 euro had gedaan. Bij een dergelijke discrepantie tussen enerzijds een bij de koper bekende marktprijs (of waarvan hij in redelijkheid ongeveer moet weten) en anderzijds het aanbod mag de koper er niet van uitgaan dat de verkoper de motor voor dat bedrag had willen verkopen. Het aanbod geldt dan niet bij gebrek aan wil en vertrouwen.
Het gerechtshof in Den Bosch (22 januari 2008, LJN BC2420) heeft eerder in vergelijkbare zin als de kantonrechter beslist. Op de website van Otto stond een bakbeest (80 cm diameter) HD TV van Philips te koop voor 99 euro. Binnen een dag of zes is deze TV maar liefst ruim 14.000 keer besteld. Tevergeefs, want het hof oordeelde dat het de consumenten duidelijk moest zijn dat er sprake was van een vergissing. Zij mochten redelijkerwijs niet denken dat het een serieus aanbod was vanwege de grote discrepantie tussen de marktprijs en de aangeboden prijs. Vertrouwen van de koper gaat boven de wil van de verkoper, maar dan moet het vertrouwen wel gerechtvaardigd zijn.
Rieme Jan Tjittes is hoogleraar privaatrecht in Amsterdam en medewerker van het NJB.
Een ogenschijnlijk gemakkelijke casus die in zijn uitwerking ingewikkelde vragen oproept. De hamvraag is natuurlijk of er een rechtens afdwingbare overeenkomst tot stand is gekomen tussen de aanbieder van een motorfiets en de hoogste e-bay bieder daarop? Het atypische van deze casus is
• de wijze waarop krachtens eBay al dan niet overeenkomsten tussen verkoper en koper tot stand komen en
• de op voorhand lage prijs die de koper voor de motorfiets heeft geboden.
De simpele regel dat een overeenkomst tot stand komt door een aanbod en de aanvaarding daarvan kan gemakkelijk zeer moeilijke vragen oproepen.
• Allereerst is er de vraag of partijen ten aanzien van de marsroute voor het sluiten van een overeenkomst anders zijn overeengekomen, hetgeen op grond van de wet mogelijk is.
• Staan in de eventueel van toepassing zijnde algemene voorwaarden bijzondere afspraken over de wijze waarop de overeenkomst tot stand komt, of kennen die voorwaarden beperkingen ten aanzien van het aanbod en/of de aanvaarding daarvan ?
• Of kleuren de algemene voorwaarden de respectieve rechtshandelingen van partijen in?
• Ook kan de vraag rijzen of een aanbod waarin de prijs niet op voorhand is genoemd, wel bepaalbaar genoeg is om als aanbod te gelden of dat een dergelijk “aanbod” slechts kan worden aangemerkt als een eerste uitnodiging om in (verdere) onderhandeling te treden.
Toegepast in deze casus moeten wat breinbreek-exercities worden uitgevoerd om de puzzel gelegd te krijgen. Wat opvalt is dat de rechter oordeelt dat niet in discussie is dat de contractuele verhouding tussen koper en verkoper wordt beheerst door de regels van de veilingsite. Klaarblijkelijk heeft geen der partijen dit aspect betwist, terwijl als ik het goed begrijp de partijen zich slechts jegens eBay committeren tot de acceptatie van de algemene gebruiksvoorwaarden. Daarmee is nog niet gezegd dat partijen zich ten opzichte van elkaar daartoe hebben vastgelegd. In die constructie zou dan eigenlijk eerst moeten worden vastgesteld dat deze bepalingen ook als zogenaamde derdenbedingen kunnen worden beschouwd waaraan zowel de koper als verkoper ten opzichte van elkaar rechten kunnen ontlenen.
De kantonrechter ecarteert dit probleem op creatieve wijze. Hij laat de inhoud van de algemene voorwaarden een rol spelen bij de beantwoording van de vraag of bij de koper – met de wetenschap van die inhoud in combinatie met het achterwege laten van gedragingen door de verkoper – een gerechtvaardigd vertrouwen is gewekt dat zijn aanbod (stilzwijgend) is geaccepteerd.
Blijft over de vraag over de lage prijs. Dit aspect zit eigenlijk als verdisconteerd in de route van het gerechtvaardigd vertrouwen en is ook daarmee weggeredeneerd. Door de gekozen methodiek doet de prijs er dan – in beginsel – niet meer toe. Het oordeel is echter wel wat moeilijk te begrijpen voor zover er ondanks het gerechtvaardigd vertrouwen aan de zijde van de koper toch een reden voor de rechter is om de schadevergoeding te matigen omdat de wettelijke ingreep van matiging met terughoudendheid dient te worden toegepast. De weg naar een rechtvaardige oplossing (waarvoor zeker is gekozen) kon dus klaarblijkelijk niet geheel volgens de route van het gerechtvaardigd vertrouwen worden afgedaan.
Edwin van Wechem is advocaat, docent en medewerker van het NJB.
Let er even op dat als de koper 7.500 Euro of zo had geboden op eBay, door de veilingsite wordt opgevat als “autobod”. Het is niet automatisch ook het bedrag waarvoor het item weggaat. Het is de limiet tot welk eBay automatisch je bod blijft verhogen.
Als bieding kom je bovenaan te staan, namelijk het hoogste bod van de vorige koper, plus de nieuwe marge.
Voorbeeld: iets staat aangeboden voor 100 Euro. Je biedt 200 Euro. Dan komt er “100 Euro” te staan als hoogste bod op eBay. Iemand anders biedt 105 Euro. Dan komt dat er te staan, en meteen wordt het “overboden” met 107,50 door jou via het “autobod”. eBay biedt automatisch door tot je limiet is bereikt.
In dit geval was de Harley dus alleen verkocht voor 7.000 Euro als ook anderen dat ervoor hadden geboden.
De verkoper had trouwens niet alleen een minimum in kunnen voeren, hij had de motorfiets ook kunnen aanbieden tegen een vaste prijs.
Het is de bieder niet aan te rekenen dat hij te weinig bood of wist dat zijn eindbod lager was dan de waarde van de motor. Al had hij 1 miljoen euro geboden: de verkoopprijs was gelijk gebleven, aangezien het eindbod dat van de één na hoogste bieder plus 50 euro was.
Dat is snel verdiend. 2.150,- in tien dagen. Ik zal mijn werkloze partner eens tippen, “ga op zoek naar sufferds op eBay.”
Er is toch ook nog iets als ‘fatsoen’. Zo’n koper die 4.250,- eist, heeft het in ieder geval niet. Is zijn eBay geschiedenis nagekeken?
Mensen uit Nederland beginnen vaak aan eBay met het idee dat het net Marktplaats is of een kleine advertentie in de krant. Daar is de zaak pas gedaan als je een hand schudt en geld overhandigt.
Dit soort startende verkopers zie je overigens toch ook over de hele wereld. Beginners vergeten een minimumprijs of startprijs en hulpbieders (ook niet netjes en niet toegestaan) vergeet men ook te regelen. Soms heb je er als koper een mooi laag geprijsde koop.
Handhaven is vooral moeilijk naar het buitenland toe. eBay stuurt alleen wat robotmailtjes en wenst u veel succes. Paypal blinkt ook vooral uit in loze beloftes en puntje bij paaltje komend ontrekt men zich aan aangegane verplichtingen en kan koper het vooral ten eigen laste uitzoeken en de schade dragen.
Dat de koper hier succes heeft komt doordat beiden in Nederland verblijven en omdat koper professionele hulp zocht.
Dus tenzij de zaak van grote waarde is is handhaving met behulp van een advocaat eigenlijk uitgesloten.
Het bijzondere aan dit geval is, dat de bedonderde bieder het er niet bij heeft laten zitten. Maar de praktijk, namelijk dat het hoogste bod stilzwijgend wordt genegeerd, is schering en inslag. Net als overigens een verkeerde beschrijving van het objekt. Het verschil tussen marktplaats en ebay is wat dat betreft maar heel klein. Ebay is dan ook sinds een paar jaar eigenaar van marktplaats, wat de oprichters van marktplaats bepaald geen windeieren heeft gelegd.
In de praktijk stelt de kopersbescherming ook niet veel voor. Ikj kocht eens een super telelens, waarvan de verkoper had gezegd, dat de frontlens stoffig was. Bij aankomst bleek het om een zwaar geval van fungus (bijzonder lastig te verwijderen schimmel) te gaan, wat de lens vrijwel onbruikbaar maakte. Het pakket had echter zo lang bij de nederlandse douane gelegen, voornamelijk door de gebrekkige etikettering, dat de bedenktijd inmiddels verstreken was. De gebrekkige kopersbescherming beperkt zich niet alleen tot ebay, maar komt ook onder reguliere webwinkels regelmatig voor.
Van de kopersbescherming van Paypal heb ik nog nooit wat gemerkt, maar wel is het verreweg de goedkoopste en snelste manier van internationaal betalen. Alleen te vergelijken met het uitsluitend binnenlandse ideal.van de nederlandse banken.
Nog geen 2 jaar geleden was ik de enige bieder op een motorfiets bij eBay. Ook deze verkoopster wilde mijn bod niet accepteren onder het mom dat de biedprijs te laag was. Zet je spullen dan niet op eBay! Het is een Veilingsite en daar geldt het hoogste bod.
In mijn ervaring is het zo dat de biedingen op de website slechts de opmaat vormen tot een telefonsch contact waarin de zaak wordt beklonken. Zeker bij auto’s e.d. maak je dan ook nog het voorbehoud dat de nadere bezichtigen die men afspreekt moet bevallen. Lijkt mij dat de verkoper er op mocht vertrouwen dat het verkoopproces zich ook in dit geval zo zou voltrekken en dit gewoonterecht wellicht zwaarder zou moeten wegen dan de algemene voorwaarden van e-Bay. Aan internetveilingen nemen slecht geinformeerde oparticulieren en (semi) professionele handelaren deel. De koper lijkt zo’n laatste partij te zijn geweest en de verkoper zo’n eerste. De rechter had dit verschil mijns inziens moeten meewegen.
De uiteindelijke koper op eBay heeft mogelijk een veel hoger bod afgegeven. De verkoper had alleen pech dat dit hogere bod niet is uitgelokt door andere bieders. Bij eBay kan iedere verkoper zijn goed tot 12 uur voor het einde van de veiling probleemloos verwijderen ook al zijn er biedingen.
De praktijk leert dat er juist tegen het sluiten van de veiling flink geboden wordt.
Voor duurdere goederen biedt alleen een flinke startprijs bescherming. Alleen is de kans dat er dan geboden wordt veel kleiner. Dat gebeurt ook bij een normale veiling. Er wordt een startbod gevraagd van 1000 euro, niemand biedt. De veilingmeester verlaagt de startprijs tot 500 euro waarna het lot op veel meer dan 1000 euro wordt afgeslagen.
Bieders angst wordt weggenomen door eerdere biedingen.
Duidelijk is inderdaad dat het de verkopende partij in dit geval – op zijn zachtst gezegd – aan oplettendheid ontbrak. De alerte (sluwe?) verkoper had mijns inziens nog een andere eenvoudige mogelijkheid ter beschikking gestaan: de verkoper had degene die € 7.000,- bood, kunnen vragen om dit via eBay te doen. Nu de koper immers zelf er voor heeft gekozen om via eBay zijn motor te koop aan te bieden, is hij hieraan (althans voor de door hem zelf gekozen termijn) ook gebonden en wordt verkoop via een andere weg de pas afgesneden. Zodoende heeft hij zichzelf verplicht om geïnteresseerde verkopers die hij op andere manieren ontmoet, vriendelijk te verzoeken om hun bod op de motor uit te brengen op eBay.
Een risico dat de verkoper hiermee loopt is vervolgens dat degene die oorspronkelijk € 7.000,- bood, op eBay ziet dat hier aanzienlijk lagere bedragen worden genoemd en dus ook zijn eigen bod verlaagt. Dit valt door de (sluwe!) verkoper te omzeilen door zelf op zijn eigen motor te bieden (uiteraard onder een andere account en met een andere naam dan de account en naam die hij gebruikte in zijn hoedanigheid als verkoper). Zo kan hij het bod van € 7.000,- direct accepteren en de motor leveren, om vervolgens te voorkomen dat hij verplicht wordt tot verkoop & levering van zijn motor aan een koper op eBay, door te zorgen dat zijn eigen bieding op eBay altijd de maximale blijft.
Hoewel dit praktisch gezien een goede oplossing lijkt, dient zich hier uiteraard de vraag aan naar de rechtmatigheid. Indien deze gang van zaken boven tafel komt, zal de teleurgestelde koper die – zonder de biedingen van de verkoper – op eBay daadwerkelijk het hoogste bod had gedaan, een vordering tot schadevergoeding uit onrechtmatige daad openstaan. Het financiële resultaat van deze zaak blijft hoogstwaarschijnlijk dus hetzelfde.
#12 eBay werkt zoals het werkt.
Als de tijd op is geldt het hoogste bod. Daarna nog eens kijken wat er mogelijk zou zijn is gewoon flauwekul.
Als hoogste bieder of verkoper kun je lagere bieders niet dwingen of vragen hun lagere bod op te piepen en zo het eindbod te verhogen.
Voor het vermijden van biedingsstrijd kun je het beste http://www.bidnapper.com gebruiken. En dan je ’s nacht gewoon in bed blijven bij aflopende USA veilingen.