Uit de term zelf blijkt al dat een perp walk juridisch dubieus is. Perp staat voor perpetrator (dader). Maar van een vooralsnog slechts verdachte staat nu juist niet vast dat hij dader is. 57% van de geënqueteerde Fransen gelooft dat Dominique Strauss-Kahn (DSK) framed is, met handig gebruik van zijn kennelijke karakterzwakte met betrekking tot vrouwen. Nu doen Fransen wellicht niet onder voor Amerikanen in complotdenken, of is de wens de vader van de Franse gedachte (want als DSK het wél gedaan heeft en zulk gedrag bij Franse hotemetoten niet ongewoon is, zoals Franse perscommentaren stellen, moet Frankrijk zich schamen en zijn seksueel-politieke moraal grondig herzien, car un tel comportement n’est guère BCBG), maar dat neemt niet weg dat het voor de fotopers paraderen van extreem beschadigbare verdachten van vooralsnog niet-bewezen misdrijven geen bijdrage lijkt aan een eerlijk (jury)proces, noch aan de constitutionele onschuldpresumptie. DSK was ruggelings gehandboeid, hoewel de kans nihil lijkt dat hij het bij de voorgeleiding op een lopen zou zetten; zonder das en broekriem, hoewel de kans nihil lijkt dat hij er in zou slagen zich in de rechtszaal te verhangen; en ongeschoren, hoewel een veroordeelde zich wél mag scheren. Zoals een Amerikaanse commentator al eens opmerkte: “Under such circumstances, even Mother Teresa would look extremely suspicious.” Het viel mee dat DSK bij zijn tweede voorgeleiding niet in knaloranje Rikers Island tenue verscheen, maar in pak en geschoren. Na de verbijsterde reacties op de eerste voorgeleiding kon het kennelijk ook anders, maar met één keer is de al dan niet beoogde beeldvorming ook al geschied. Het vermoedelijke slachtoffer wordt terecht van pers en publiek afgeschermd.
Amerikaanse commentatoren verdedigden de perp walk, met name de vorige burgemeester van New York, Rudy Giuliani, bekend van zero tolerance. Maar Giuliani preekt pro domo: hij is de master of the perp walk genoemd. Voordat hij burgemeester werd, was hij de openbare aanklager die de perp walk tot beleid verhief door paraderen routineus in te zetten tegen witte boorden, met name van financiële misdrijven verdachte Wall Street bankiers en handelaren. Zowel openbare aanklagers als burgemeesters moeten nu eenmaal ge- en herkozen worden en dus wapenfeiten tonen. Waaraan de geparadeerden zich daadwerkelijk schuldig maakten, komt in een plea bargaining systeem niet steeds vast te staan. De strafvorderlijke cultuurverschillen leidden recent ook al in omgekeerde richting tot frictie, naar aanleiding van het Frans/Zwitserse niet-aanhouden resp. niet-uitleveren van Roman Polanski voor een – door het Amerikaanse slachtoffer niet gewenste – vervolging wegens misbruik 34 jaar geleden.
De Amerikaanse rechtvaardiging van de perp walk is tweeledig: (i) verdachten moeten nu eenmaal door de openbare ruimte vervoerd worden van bewaring naar rechtszaal; (ii) gelijke behandeling: hotemetoten worden niet beter behandeld dan andere verdachten.
Ad (i): niets belet de autoriteiten om publicitair beschadigbare verdachten minder beeldvormend voor te geleiden. Er is geen logistieke noodzaak om hen publiekelijk, ongeschoren, ontdaan van riem, bretels, veters en stropdas, de trappen van het gerechtsgebouw op te slepen onder het oog van opgetrommelde media, in plaats van hen de parkeergarage in te rijden en de media niet speciaal uit te nodigen. Niets belet de wetgever publicatie te verbieden van foto’s van herkenbare verdachten, zoals in Frankrijk. In de VS lijken bepaalde verdachten lopend verplaatst te worden juist om hen aan pers en publiek te tonen. Lee Harvey Oswald heeft dat niet overleefd. De Oklahoma bomber Timothy McVeigh werd urenlang geparadeerd alvorens hem aan te houden. Als de pers speciaal uitgenodigd wordt, rijst de verdenking dat de perp walk geen logistieke, maar electorale, afschrikwekkende of trial by media doelen dient, met name als witte boorden die zichzelf melden en volledig meewerken, zoals Worldcom-topman Scott Sullivan en Adelphia-topman John Rigas, ondanks hun uitdrukkelijke protest onderworpen worden aan (dus) zinloze publieke handboeiing en perp walking voor de uitgenodigde pers. Maar het US Court of Appeals, 2nd Circuit, laat het toe: weliswaar acht het perp walks die uitsluitend voor de pers opgezet worden ongrondwettig (Lauro v. Charles), maar het acht ze gerechtvaardigd bij een ‘legitiem handhavingsdoel’, zoals overbrenging van verdachten van bewaring naar gerecht, of tot educatie van het publiek over handhavingsinspanningen, of het transparanter maken van het strafrechtelijke systeem (Caldarola v. Westchester). Dat stelt weinig beperking: het lijkt moeilijk te bewijzen dat een perp walk uitsluitend voor shaming is opgezet.
Ad (ii): gelijk voor de wet is iets heel anders dan gelijk voor de media. DSK is niet vergelijkbaar met een anonieme usual suspect, verdacht van petty larceny of dope peddling, mede gezien het zéér beschadigende van het beeld van zedendelinquent: de laagste laag in de pikorde van bajesklanten. Een usual suspect ziet geen reëel uitzicht op het Franse presidentschap vernietigd, hoeft zijn IMF-presidentschap niet in te leveren en ziet zijn resterende beroepsleven niet de goot ingaan, geheel ongeacht de uitkomst van het proces. Bij die usual suspect wordt de pers niet eens gebeld, of niemand neemt notie van zijn voorgeleiding. DSK’s public profile daarentegen valt nauwelijks te overtreffen. Het argument van gelijke behandeling doet ook de vraag rijzen of de NYPD hetzelfde gehandeld zou hebben als onder overigens dezelfde omstandigheden niet DSK verdacht was, maar bijvoorbeeld vice-president Biden, of de president van de wereldbank (de Amerikaan Robert Zoellick), of Rudy Giuliani, of – meest vergelijkbaar – Ben Bernanke (aangenomen dat dezen geen strafrechtelijke immuniteit zouden genieten).
Maar het is ook mogelijk dat de NYPD gewoon niet wist wat “IMF” is; of dat er helemaal niet nagedacht is, maar op de automatische piloot opgetreden: stropdas? Perp walk!
Dit Vooraf is verschenen in NJB 2011/21.
{ 0 reacties }
